Een Argentijnse paus maakte de wereld vertrouwd met het Vaticaan, en nu zit er een Amerikaan op de troon van Petrus. León XIV is een feit, en in Spanje stelt iedereen zich de vraag: voor wie spreekt hij eigenlijk? Want wie zijn de katholieken vandaag in dit land?
Dat is geen abstracte vraag. Als Nederlander of Belg die in Spanje woont, merk je dat religie hier anders doorwerkt in het dagelijks leven dan thuis. Niet meer zo overheersend als vroeger, maar zeker niet verdwenen. Feestdagen, schoolkeuze, ziekenhuiszorg, begrafenisrecht: het raakt je vaker dan je denkt.
Hoeveel Spanjaarden zijn nog katholiek?
Volgens het Centro de Investigaciones Sociológicas (CIS) noemt ongeveer 66 procent van de Spanjaarden zich katholiek. Maar slechts 18 procent gaat regelmatig naar de mis. De rest is wat onderzoekers 'sociaal katholiek' noemen: gedoopt, maar verder weinig actief. Dat cijfer daalt al decennia. Bij jongeren onder de dertig is het nog lager: minder dan de helft identificeert zich als katholiek.
Voor jou als expat betekent dat in de praktijk: Spanje is officieel een seculiere staat, maar de kerk heeft historisch veel invloed gehouden op publieke instellingen. Die invloed verdwijnt langzaam, maar niet overal even snel.
Feestdagen en vrije dagen
Een direct merkbaar effect is de feestdagenkalender. Spanje telt 14 nationale feestdagen per jaar, waarvan er meerdere religieus van oorsprong zijn: Día de la Inmaculada Concepción op 8 december, Asunción de la Virgen op 15 augustus, Epifanía op 6 januari en Viernes Santo, de Goede Vrijdag. Die zijn gewoon vrij, voor iedereen, ook als je zelf niet gelovig bent.
Daar bovenop komen regionale feestdagen die sterk religieus gekleurd zijn. De Semana Santa in Andalusië, Valencia en veel andere regio's is groots: processies, gesloten winkels, andere openingstijden. Als je in een van die regio's werkt of een bedrijf runt, móet je daar rekening mee houden. Werkgevers zijn verplicht die dagen te respecteren.
Onderwijs: katholieke scholen zijn mainstream
Als je kinderen naar school gaan in Spanje, kom je onvermijdelijk in contact met de rol van de kerk in het onderwijs. Concertadas, de gesubsidieerde privéscholen, zijn voor een groot deel in handen van religieuze organisaties, voornamelijk katholieke congregaties. Ze ontvangen overheidssubsidie maar mogen eigen beleid voeren over zaken als de schoolcultuur en godsdienstonderwijs.
Godsdienstlessen zijn op staatscholen optioneel, maar op veel concertadas is dat anders geregeld. Vraag dat expliciet na als je een school kiest voor je kinderen. Het staat niet altijd duidelijk vermeld op de website.
Zorg en ziekenhuizen
Een minder bekend punt: in Spanje zijn verschillende ziekenhuizen in handen van religieuze stichtingen of worden ze historisch beheerd door kerkelijke organisaties. Dat heeft in sommige gevallen praktische gevolgen. Abortuszorg, sommige vormen van anticonceptieadvies en euthanasie worden in die instellingen niet of beperkt aangeboden.
Euthanasie is in Spanje sinds 2021 legaal, maar zorgverleners en instellingen hebben het recht om bezwaar te maken op grond van gewetensbezwaar. In regio's met een sterk religieus zorglandschap kan dat betekenen dat je moet doorverwezen worden naar een andere instelling. Als dit voor jou relevant is, is het slim om vooraf na te vragen welk beleid jouw plaatselijke ziekenhuis hanteert. Je huisarts in Spanje kan je daarin wegwijs maken.
Begrafenis en begraafplaatsen
Veel begraafplaatsen in Spanje zijn van oorsprong katholiek en worden beheerd door de gemeente of de kerk. Crematie is beschikbaar, maar minder vanzelfsprekend dan in Nederland of België. In kleinere plaatsen kan de keuze beperkt zijn. Wie niet-religieus begraven wil worden of specifieke wensen heeft, doet er goed aan dat schriftelijk vast te leggen en te bespreken met een uitvaartverzorger die gewend is aan niet-Spaanse klanten.
Veel expats realiseren zich dit pas als het al te laat is om goed te regelen. Leg dit soort zaken vast zolang je de tijd hebt.
León XIV en Spanje: wat verwacht het land?
De nieuwe paus heeft Spaanstalige roots en spreekt de taal vloeiend. In Spanje wordt hij met interesse gevolgd, ook door mensen die nauwelijks meer naar de kerk gaan. De vraag is of hij het sociale katholicisme opnieuw weet te activeren: mensen die zich cultureel katholiek voelen maar institutioneel de kerk de rug hebben toegekeerd.
Voor de Spaanse politiek is dat relevant. De PP en in mindere mate Vox profileren zich als verdedigers van christelijke tradities en waarden. Sánchez en de PSOE hebben juist de afgelopen jaren wetten doorgevoerd die de kerk niet welgezind zijn: de abortuswet is verruimd, euthanasie is gelegaliseerd en de onderwijswet (Ley Celaá) heeft de invloed van concertadas beperkt. Hoe León XIV zich verhoudt tot die agenda wordt de komende maanden een terugkerend thema in Spanje.
Als expat hoef je daar geen positie in te nemen. Maar begrijpen hoe religie doorwerkt in de Spaanse samenleving helpt je gewoon beter navigeren: in de buurt, op school, in de zorg en bij praktische beslissingen die je vroeg of laat moet nemen.
Headerfoto: Pille R. Priske via Pexels | Foto: This And No Internet 25 via Pexels Heb je hulp nodig bij je situatie in Spanje? Bekijk het netwerk van professionals.