2. Dat is het aantal hooggeplaatste Guardia Civil-leidinggevenden dat deze week als verdachte werd gehoord bij de Audiencia Nacional, de rechtbank in Madrid die zware zaken behandelt. Zowel de directeur als haar operationeel chef verschenen donderdag voor de rechter in wat in Spanje bekendstaat als het 'caso Leire Díez'. Een zaak die niets te maken heeft met gewone criminaliteit, maar alles met politiek en interne machtsverhoudingen binnen het korps.
Wat is het 'caso Leire Díez'?
Leire Díez is een agente van de Guardia Civil die zegt te zijn tegengewerkt en geschaad door haar eigen leidinggevenden, omdat zij intern zou hebben geklaagd over onregelmatigheden. De zaak gaat in de kern over machtsmisbruik binnen het korps zelf. De Audiencia Nacional onderzoekt of de top van de Guardia Civil orders heeft gegeven om haar carrière te saboteren of informatie over haar te vergaren op een manier die niet door de beugel kan.
Dit soort zaken sleept in Spanje vaak jaren en de uitkomst is onzeker. Maar het feit dat de directeur van het korps persoonlijk als verdachte moet verschijnen, is opmerkelijk. Dat is niet iets wat snel gebeurt in Spanje.
Wat heeft dit te maken met jou als expat?
Op het eerste gezicht lijkt dit een intern Spaans politieschandaal. En dat klopt. Maar er zijn een paar dingen die voor Nederlanders en Belgen in Spanje toch relevant zijn om te begrijpen.
Ten eerste: de Guardia Civil is het korps dat in grote delen van Spanje verantwoordelijk is voor openbare orde. Als je buiten de stad woont, in een dorp, op het platteland of in een urbanización, dan is de Guardia Civil jouw lokale politie. Niet de Policía Nacional, niet de lokale Policía Municipal. De Guardia Civil.
Ten tweede: vertrouwen in de politie hangt samen met de politieke situatie in Spanje, en die is de afgelopen jaren zichtbaar gespannen. Zaken als deze beïnvloeden dat vertrouwen. Niet direct in de individuele agent die bij jou aan de deur komt bij een inbraak of ongeval, maar wel in het systeem.
Ten derde: als je ooit te maken krijgt met de Guardia Civil, of dat nu is als slachtoffer van een misdrijf, als betrokkene bij een verkeersongeval of in een burenruzie, dan is het goed om te weten hoe het korps in elkaar zit en wie er verantwoordelijk is voor wat.
Hoe werkt de Guardia Civil in de praktijk voor expats?
De Guardia Civil is een militair georganiseerd politiekorps dat valt onder zowel het ministerie van Binnenlandse Zaken als Defensie. Ze zijn bevoegd in heel Spanje, maar vooral actief in landelijke gebieden, snelwegen, grenzen en kleine gemeenten.
Als je in een gemeente woont met minder dan 20.000 inwoners, is de Guardia Civil vrijwel zeker je eerste aanspreekpunt bij politiezaken. Aangifte doen heet in het Spaans 'poner una denuncia'. Dat kan bij het lokale cuartel, het bureau van de Guardia Civil in jouw gemeente. Neem altijd een paspoort of verblijfsdocument mee, en als je de taal niet goed beheerst, heb je het recht om in een begrijpelijke taal te worden geholpen, al is dat in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend op kleinere bureaus.
Bij ernstige zaken, zoals oplichting, vastgoedfraude of cybercriminaliteit, heeft de Guardia Civil speciale eenheden. SEPRONA handelt milieu- en dierenwelzijnszaken af. EDITE richt zich op terrorisme. UCO, de centrale recherche, pakt grote fraude en georganiseerde misdaad aan.
Wat als je klachten hebt over de politie zelf?
Dat is in Spanje lastiger dan in Nederland of België. Er is geen onafhankelijke politieombudsman zoals in Nederland het geval is. Klachten over de Guardia Civil kunnen worden ingediend bij de Defensensor del Pueblo, de Spaanse ombudsman, maar dat is een traject dat tijd kost en waarbij de uitkomst onzeker is.
Als je in een conflict terechtkomt waarbij je denkt dat de politie verkeerd of onrechtmatig heeft gehandeld, is juridisch advies snel regelen het verstandigste wat je kunt doen. Een advocaat die bekend is met het Spaanse rechtssysteem kan beoordelen of er gronden zijn voor een klacht of een formele procedure.
Wat zegt de zaak over Spanje op dit moment?
Spanje gaat door een periode van politieke spanning. De amnestiewet, de positie van Sánchez, en nu een rechtszaak tegen de top van de Guardia Civil. Dat zijn verschillende zaken, maar ze raken allemaal aan hetzelfde: het vertrouwen in instituties staat onder druk.
Voor expats betekent dit concreet dat Spanje een land is met een functionerende rechtsstaat, maar ook met een politiek geladen justitiesysteem. Dat hoef je niet te vrezen, maar het helpt om het te begrijpen. Rechters hier zijn onafhankelijk, maar procedures duren lang. De Audiencia Nacional is een volwaardige rechtbank met gezag. Het feit dat ze de directeur van de Guardia Civil laat verschijnen, laat juist zien dat niemand boven de wet staat.
De uitkomst van het 'caso Leire Díez' zal nog maanden, misschien jaren op zich laten wachten. Maar de zaak laat wel zien hoe Spanje omgaat met macht en verantwoording binnen haar veiligheidsdiensten. En dat is voor iedereen die hier woont, de moeite waard om in de gaten te houden.
Headerfoto: Pixabay via Pexels | Foto: Luis Quintero via Pexels