Veel mensen denken dat politieke schandalen in Madrid weinig met hun dagelijks leven in Spanje te maken hebben. Maar als het topkader van de Guardia Civil onder vuur komt te liggen, raakt dat ook gewoon de organisatie die in jouw dorp voor orde zorgt.
De rechter Pedraz heeft de directeur van de Guardia Civil, María Gámez, en haar plaatsvervanger formeel beschuldigd in wat Spanjaarden het 'caso Leire' noemen. Het onderzoek draait om vermeende begunstiging bij het verstrekken van een vuurwapenvergunning aan Leire Díez, de partner van rechter Sandro Rosell. Premier Sánchez en minister van Binnenlandse Zaken Marlaska hebben laten weten dat zij achter de directeur staan, ook nu ze formeel verdachte is.
Dat is politiek opmerkelijk. Een beschuldigde functionaris die het vertrouwen van de minister blijft houden terwijl een rechter haar imputeert: dat is in de meeste Europese landen ongebruikelijk.
Wat is de Guardia Civil eigenlijk
Voor wie nieuw is in Spanje: de Guardia Civil is één van de twee nationale politiekorpsen. Terwijl de Policía Nacional vooral in steden werkt, is de Guardia Civil verantwoordelijk voor het platteland, de snelwegen, de kustbewaking en kleinere gemeenten. Als je buiten een grote stad woont, zijn zij de mensen die je belt bij een inbraak, een verkeersongeval of een ernstig incident.
Als expat heb je vrijwel zeker te maken gehad met de Guardia Civil, ook als je het niet wist. Controles op de snelweg, de post die toezicht houdt bij festivals, de patrouilles langs de costa: dat zijn zij.
Wat verandert er nu concreet
Voor jou als inwoner van Spanje verandert er op korte termijn weinig merkbaars. Agenten op de werkvloer doen gewoon hun werk. De beschuldiging raakt het topkader, niet de dagelijkse uitvoering.
Wat wel kan veranderen, is de politieke druk op de organisatie. Wanneer de leiding van een korps verwikkeld raakt in een juridisch conflict, terwijl diezelfde leiding politieke steun geniet van de regering die haar heeft aangesteld, ontstaat er intern wrijving. Rechercheurs, officieren en agenten die loyaal zijn aan de rechtsstaat in plaats van aan de politieke lijn voelen die spanning.
Dat heeft indirecte gevolgen. Denk aan zaken die langzamer behandeld worden, aan interne onzekerheid over wie welke beslissingen neemt, aan het vertrouwen van het publiek in de instelling.
Wat als jij iets moet melden of aangifte doen
Als je slachtoffer bent van een misdrijf, een ongeluk hebt gehad of iets wilt melden: doe dat gewoon. De procedure verandert niet door dit schandaal. Ga naar het dichtstbijzijnde cuartel (het bureau van de Guardia Civil) of bel 062. In levensbedreigende situaties bel je 112.
Heb je een aangifte gedaan en merk je dat er niets mee gedaan wordt, of voel je je niet serieus genomen? Dan kun je je wenden tot een advocaat die gespecialiseerd is in Spaans recht. Zij kunnen je helpen om een klacht in te dienen bij het Ministerio del Interior of via de rechter.
Het is ook goed om te weten dat als je een verblijfsvergunning hebt aangevraagd of problemen hebt met documenten, de Guardia Civil in sommige provincies ook een rol speelt bij de controle daarvan. Dit schandaal raakt echter niet de systemen of procedures voor verblijfsdocumenten, dat loopt via Extranjería en is los van de interne politieke situatie.
Vertrouwen in Spaanse instituties
Spanje heeft de afgelopen jaren vaker met dit soort situaties te maken gehad. Rechters die politiek gevoelige zaken behandelen, bestuurders die onder verdenking staan maar hun post houden, en premiers die publiekelijk tegenover de rechterlijke macht gaan staan. Voor wie uit Nederland of België komt, voelt dat soms onwennig.
Het Spaanse systeem kent een strikte scheiding tussen de formele verdenking (imputación) en een daadwerkelijke veroordeling. Beschuldigd zijn is niet hetzelfde als schuldig zijn. Dat is een principe dat ook in Nederland en België geldt, maar de politieke reactie hier is soms anders: gezagdragers blijven vaker op hun post dan in Noord-Europa gebruikelijk is.
Of dat goed of slecht is, hangt af van hoe je ernaar kijkt. Wat het in elk geval laat zien, is dat de Spaanse rechtsstaat zijn eigen ritme heeft.
Wat je als expat kunt doen
Je hoeft niets acuut te doen. Maar het is verstandig om te weten bij welk instituut je terechtkomt met welk probleem. De Guardia Civil voor incidenten buiten de stad, de Policía Nacional in de stad, de Policía Local voor lokale overlast.
Merk je dat je vastloopt bij een melding of aangifte, of heb je het gevoel dat jouw zaak niet serieus genomen wordt? Laat je dan begeleiden door een advocaat die het systeem kent. Dat is niet overdreven: in een land met een andere juridische cultuur is het soms simpelweg handig om iemand naast je te hebben die de taal en de procedures spreekt.
Headerfoto: Michel AVRIL via Pexels | Foto: Jasmin Börsig via Pexels