De meeste Nederlanders en Belgen die naar Spanje verhuizen weten dat het land een warm klimaat heeft en een hoge levenskwaliteit. Wat ze niet altijd weten: Spanje heeft de afgelopen tien jaar een van de meest ingrijpende rechtshervormingen op het gebied van seksueel geweld in Europa doorgevoerd, en die veranderingen raken het dagelijks leven meer dan je denkt.
Wat er tien jaar geleden gebeurde
In 2016 vergreep een groep van vijf mannen zich op een achttienjarig meisje tijdens de San Fermín-feesten in Pamplona. De zaak stond bekend als La Manada. Wat volgde was een juridisch proces dat Spanje op scherp zette. De rechtbank veroordeelde de mannen aanvankelijk niet voor verkrachting, maar voor "seksueel misbruik" omdat er geen sprake zou zijn van geweld of intimidatie. Dat oordeel leidde tot massale protesten door het hele land.
De ophef was zo groot dat de Spaanse wetgeving uiteindelijk fundamenteel werd aangepast. In 2022 werd de Ley del Solo Sí es Sí ingevoerd: de wet die stelt dat alleen expliciete toestemming geldt als toestemming. Geen toestemming betekent automatisch verkrachting, ongeacht of er fysiek geweld plaatsvond.
Wat dit concreet betekent in 2026
De wet is inmiddels drie jaar oud en heeft praktische gevolgen die je als inwoner van Spanje gewoon kunt tegenkomen.
Spaanse werkgevers zijn wettelijk verplicht om protocollen te hebben voor ongewenste omgangsvormen op de werkvloer. Dat geldt ook als je als zelfstandige of werknemer voor een Spaans bedrijf werkt. Heeft jouw werkgever dat protocol niet? Dan is dat niet alleen slordig, het is ook juridisch kwetsbaar.
Bij huurconflicten of buurtsituaties waarbij intimidatie een rol speelt, wordt in Spanje sneller aangifte gedaan dan vroeger. Het draagvlak in de samenleving voor het doen van aangifte is merkbaar gegroeid. Als je als vrouw in Spanje woont en je voelt je onveilig in een situatie, weet dan dat er een goed uitgebouwd netwerk van organisaties is: het nationale noodnummer voor geweld tegen vrouwen is 016, volledig gratis en anoniem.
De discussie die niet is gestopt
De wet kreeg ook kritiek. Rechters legden hem aanvankelijk op verschillende manieren uit, wat ertoe leidde dat sommige veroordeelden lagere straffen kregen dan voor de wetswijziging. Dat was politiek gevoelig en leidde in 2023 tot een aanpassing van de wet. Inmiddels is de rechtspraak stabieler, maar de discussie over de toepassing ervan gaat gewoon door.
Voor jou als expat is het belangrijkste om te weten: de Spaanse aanpak van seksueel geweld is strenger en slachtoffergerichter dan tien jaar geleden. Als je hier werkt, woont of je kinderen hier naar school gaan, is dit de juridische en sociale context waar je in leeft.
Wat als jij of iemand in jouw omgeving iets overkomt
Aangifte doen in Spanje als buitenlander kan lastig aanvoelen, zeker als je de taal niet goed spreekt. Een paar dingen die helpen:
Bij de Guardia Civil en de Policía Nacional zijn in de meeste provincies tolken beschikbaar, of kan een tolk worden opgeroepen. Je hebt als EU-burger in Spanje dezelfde rechten als een Spaanse staatsburger bij het doen van aangifte.
Het 016-nummer is ook bereikbaar via WhatsApp en chat, wat drempelverlagend werkt als je je niet op je gemak voelt om te bellen of als je de taal niet goed beheerst.
Als de situatie een juridische vervolg heeft, of als je twijfelt of jouw rechten worden nageleefd, is het verstandig om een advocaat in Spanje te raadplegen die ervaring heeft met Spaans strafrecht en met buitenlandse cliënten werkt. De Spaanse juridische terminologie en processtappen wijken sterk af van wat je gewend bent uit Nederland of België.
Op de werkvloer
Als autónomo of werknemer in Spanje heb je te maken met Spaans arbeidsrecht. Het Ministerio de Trabajo (mites.gob.es) publiceert de verplichtingen voor werkgevers rondom ongewenste omgangsvormen. Als je een eigen bedrijf hebt met personeel, ook al is het klein, controleer dan of je aan de protocolverplichting voldoet. De regels kunnen per bedrijfsgrootte verschillen, dus laat je hierover informeren door een gestor of administratief adviseur die bekend is met het Spaanse arbeidsrecht.
Wat er in de samenleving is veranderd
Het meest merkbare aan tien jaar na La Manada is misschien wel de sociale norm. Spanje is geen ander land geworden, maar de bereidheid om over dit onderwerp te praten, aangifte te doen en slachtoffers serieus te nemen is aanzienlijk toegenomen. Dat merk je in gesprekken, in hoe Spaanse media erover schrijven en in hoe Spaanse vrienden of collega's reageren als het onderwerp aan de orde komt.
Als Nederlander of Belg in Spanje ben je onderdeel van die samenleving. Weten hoe het systeem werkt, wat je rechten zijn en waar je terechtkunt, is gewoon nuttige kennis.
Headerfoto: Anya Juárez Tenorio via Pexels | Foto: www.kaboompics.com via Pexels