Veel mensen denken dat ze als expat in Spanje weinig merken van nationaal gezinsbeleid. Dat klopt, tot je een kind krijgt, een kraamverlof aanvraagt of de kinderopvang probeert te regelen.
Filosofe Donna Haraway zei het deze week scherp in een Spaans interview: we leven in een wereld die pronatalisme predikt maar weinig doet voor kinderen zodra ze er eenmaal zijn. In Spanje is die spanning goed zichtbaar. De Spaanse overheid duwt hard op meer geboorten, met subsidies, belastingvoordelen en campagnes. Maar de praktijk voor jonge gezinnen, ook expats, is weerbarstiger.
Wat doet de Spaanse overheid om geboorten te stimuleren?
Spanje heeft een van de laagste geboortecijfers van Europa, rond de 1,16 kinderen per vrouw. De overheid reageert daarop met een pakket maatregelen. Denk aan een eenmalige uitkering van 100 euro per maand per kind onder de drie jaar via het 'cheque bebé', belastingaftrek voor kinderen in de IRPF-aangifte, en uitgebreider verlof voor ouders.
Vanaf 2021 hebben zowel moeders als vaders in Spanje recht op 16 weken betaald ouderschapsverlof. Dat is volledig betaald via de sociale zekerheid, mits je verzekerd bent. Als zelfstandige autonomo betaal je maandelijks mee aan die sociale zekerheid, en heb je in principe recht op hetzelfde verlof. Maar de aanvraag loopt via het INSS, en daar kunnen wachttijden oplopen tot zes weken.
Wat merk je als expat met kinderen?
Als Nederlander of Belg die in loondienst werkt in Spanje, val je gewoon onder de Spaanse sociale zekerheid. Je bouwt rechten op en hebt toegang tot dezelfde verlofregelingen als Spaanse werknemers. Dat klinkt simpel, maar er zijn een paar dingen om op te letten.
Ten eerste: het ouderschapsverlof in Spanje is niet overdraagbaar. Jij hebt 16 weken, je partner heeft 16 weken. Je kunt dat niet samenvoegen. In Nederland was dat vroeger anders, dus verwacht niet dat de Spaanse regels hetzelfde werken.
Ten tweede: de kinderopvang. Spanje heeft openbare 'escuelas infantiles' voor kinderen van nul tot drie jaar. De kosten variëren sterk per gemeente, van 80 euro tot 400 euro per maand, afhankelijk van je inkomen en waar je woont. In grote steden als Madrid en Barcelona zijn de wachtlijsten lang. Aanmelden voor september doe je al in februari of maart. Als je dat moment mist, ben je een jaar verder.
Ten derde: de belastingvoordelen. In de IRPF-aangifte heb je recht op een aftrekpost van 2.400 euro per jaar voor het eerste kind, 2.700 euro voor het tweede en 4.000 euro voor het derde en volgende kinderen. Als je minder verdient dan die drempel, kun je het verschil terugkrijgen als negatieve belasting, dus als uitkering. Dat heet de 'deducción por maternidad' en geldt voor werkende moeders. De aanvraag loopt via de Agencia Tributaria.
De keerzijde: duur en complex
Haraway heeft een punt als ze zegt dat het systeem kinderen symbolisch waardeert maar praktisch in de steek laat. In Spanje zie je dat terug in de hoge kosten voor particuliere kinderopvang. Een privé-dagopvang kost in Barcelona al snel 700 tot 900 euro per maand. Voor twee-inkomenshuishoudens is dat een forse hap, zeker als je als autonomo werkt en ook nog je sociale premies betaalt.
Als zelfstandige in Spanje heb je wel recht op de 'prestación por maternidad/paternidad', maar je moet minimaal 180 dagen bijgedragen hebben aan de sociale zekerheid in de zeven jaar voor de geboorte. Check dit op tijd. Wie net begonnen is als autonomo kan die drempel missen.
Belgisch of Nederlands kind geboren in Spanje: papierwerk
Als je kind in Spanje geboren wordt, moet je het aanmelden bij het Spaanse Registro Civil. Daarna kun je ook een Nederlandse of Belgische geboorteakte laten registreren via de ambassade of het consulaat. Voor Nederlanders loopt dat via de Basisregistratie Personen. Voor Belgen via de Dienst Buitenlandse Zaken in Brussel. Dit kost tijd, soms maanden, maar is nodig voor het paspoort van je kind.
Vergeet ook het NIE-nummer voor je kind niet. Dat heb je nodig zodra je kosten maakt die je fiscaal wilt aftrekken, of als je je kind inschrijft bij een Spaanse school of arts. Zonder NIE gaat dat niet.
Wat verandert er de komende tijd?
De Spaanse coalitieregering heeft plannen aangekondigd om de kinderopvang voor nul tot drie jaar gratis te maken, maar de uitvoering ligt bij de autonome gemeenschappen. Dat betekent grote regionale verschillen. Catalonië en Madrid bewegen langzamer dan bijvoorbeeld Castilla-La Mancha. Wanneer dat landsbreed geregeld is, is nog niet duidelijk.
Als je nu een gezin plant of al kinderen hebt in Spanje, is het verstandig om je rechten op verlof en belastingaftrek concreet na te lopen, bij voorkeur samen met een gestor. Die kent de lokale regels en deadlines. De nationale regels zijn één ding, de uitvoering per provincie soms een ander verhaal.
Headerfoto: Helena Lopes via Pexels | Foto: Yan Krukau via Pexels Heb je hulp nodig bij je situatie in Spanje? Bekijk het netwerk van professionals.