Toen ik net in Spanje woonde, zette ik overal een gerundio neer. Estoy pensando que... (ik denk dat...), estoy queriendo (ik wil), estoy sabiendo (ik weet). Het voelde logisch: in het Nederlands zeggen we ook "ik ben aan het denken", dus waarom zou dat in het Spaans anders zijn?
Het is anders. De gerundio, dat is de vorm die eindigt op -ando of -iendo, lijkt op onze -ing vorm maar wordt in veel minder situaties gebruikt. Spaans gebruikt hem vooral voor iets dat op dit exacte moment gebeurt, niet voor alles wat met duur of proces te maken heeft.
Hoe maak je de gerundio
Bij werkwoorden op -ar plak je -ando achter de stam: hablar wordt hablando (pratend), comprar wordt comprando (kopend).
Bij werkwoorden op -er en -ir wordt het -iendo: comer wordt comiendo (etend), vivir wordt viviendo (wonend, levend).
Een paar werkwoorden veranderen ook hun stam. Dormir wordt durmiendo, pedir wordt pidiendo, leer wordt leyendo (met een y omdat twee klinkers achter elkaar lelijk klinken). Die laatste categorie moet je gewoon per werkwoord leren, er zit geen simpele truc achter.
Wanneer gebruik je hem wel
Het meest gebruikte patroon is estar plus de gerundio, voor iets dat nu, op dit moment, bezig is.
Estoy comiendo (ik ben aan het eten), ¿qué estás haciendo? (wat ben je aan het doen?), está lloviendo (het regent, letterlijk: het is aan het regenen).
Dit gebruik je als je echt wilt benadrukken dat iets op het moment van spreken gaande is. Als de buurvrouw belt terwijl je aan tafel zit, zeg je estoy comiendo, te llamo luego (ik zit te eten, ik bel je straks terug).
Er zijn ook andere werkwoorden die met de gerundio gecombineerd worden. Seguir plus gerundio betekent doorgaan met iets: sigo estudiando español (ik blijf Spaans studeren). Llevar plus gerundio geeft aan hoe lang je al met iets bezig bent: llevo dos años viviendo aquí (ik woon hier al twee jaar). Dat laatste is een constructie die je in Spanje vaak hoort en die in het Nederlands lastig letterlijk te vertalen is.
Wanneer gebruik je hem niet
Dit is waar de meeste Nederlanders, ikzelf voorop, de fout in gaan. In het Nederlands zetten we "aan het" overal neer waar iets duurt of een proces is. In het Spaans kan dat vaak gewoon niet.
Voor algemene, herhaalde of blijvende situaties gebruik je de gewone tegenwoordige tijd, niet de gerundio. Trabajo en una oficina (ik werk op een kantoor), niet estoy trabajando en una oficina tenzij je op dit moment letterlijk aan het werk bent. Vivo en un pueblo cerca de Gandía (ik woon in een dorp bij Gandia), nooit estoy viviendo voor een permanente woonsituatie.
Na werkwoorden als querer, saber, poder en gustar gebruik je ook geen gerundio, zelfs niet als het Nederlands dat met "aan het" zou suggereren. Quiero un café (ik wil een koffie), niet estoy queriendo un café. No sé qué hacer (ik weet niet wat ik moet doen), niet estoy sabiendo.
Een ander groot verschil: voor toekomstplannen gebruikt het Spaans de gerundio bijna nooit, terwijl wij in het Nederlands soms wel "ik ben morgen aan het werken" zeggen. In het Spaans zeg je dan mañana trabajo of mañana voy a trabajar, niet estoy trabajando mañana.
Ook bij werkwoorden die een beweging naar een plek beschrijven, zoals ir en venir, wordt de gerundio zelden gebruikt zoals wij "ik kom eraan" met een duuraspect zouden zeggen. Ya voy (ik kom eraan) is gewoon tegenwoordige tijd, geen estoy yendo.
Een vuistregel die me heeft geholpen
Als ik twijfelde, vroeg ik mezelf af: gebeurt dit letterlijk op dit moment, voor mijn ogen? Zo ja, gerundio kan. Zo nee, gewone tegenwoordige tijd.
Op het terras, als iemand vraagt ¿qué haces? (wat doe je?) en ik ben op dat moment een sinaasappel aan het pellen, dan zeg ik estoy pelando una naranja (ik ben een sinaasappel aan het pellen). Maar als iemand vraagt wat voor werk ik doe in het algemeen, dan is het gewoon escribo artículos (ik schrijf artikelen), nooit een gerundio.
Deze vuistregel is niet waterdicht, er zijn uitzonderingen zoals llevar en seguir, maar voor negen van de tien situaties werkt hij.
Wat ook helpt: lees wat vaker echt Spaans nieuws en let bewust op wanneer journalisten de gerundio gebruiken en wanneer niet. In krantenartikelen kom je hem veel minder tegen dan je zou verwachten, juist omdat het vaak gaat om algemene feiten en niet om iets dat op dit moment gebeurt.
Voor de duidelijkheid: ik ben geen leraar Spaans. Ik woon in Spanje en leer de taal zelf, elke ochtend opnieuw. Deze serie bestaat omdat alle informatie over Spaans leren versnipperd over het internet ligt. Hier zet ik het per klein onderwerp op een rij, zoals ik het zelf had willen vinden.
Headerfoto: Nick Gorniok via Pexels | Foto: Cre8ive Engine via Pexels