36 maanden. Zo lang duurt het gemiddeld voordat een vermiste erfgenaam in Spanje opduikt bij een notaris, een bankrekening geblokkeerd blijft staan, of een vakantiehuis jarenlang leegstaat omdat niemand goed weet wie nu eigenlijk de eigenaar is. In Nederland regel je een nalatenschap vaak binnen een paar maanden. In Spanje loop je als erfgenaam zomaar tegen een compleet ander systeem aan, en dat kan je duur komen te staan als je het niet op tijd doorhebt.
Veel Nederlanders en Belgen die een huis, een rekening of een stuk grond in Spanje erven, gaan ervan uit dat Nederlands erfrecht gewoon van toepassing is zodra de overledene een Nederlander was. Dat klopt gedeeltelijk, maar de uitvoering verloopt via Spaans recht en dat levert verrassingen op. Vooral als er een testament ontbreekt, of als het testament niet duidelijk een rechtskeuze maakt.
Welk recht geldt er eigenlijk
Sinds 2015 geldt binnen de EU de Europese Erfrechtverordening (Brussel IV). De hoofdregel is simpel: het erfrecht van het land waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had, is van toepassing. Woonde je ouder of partner permanent in Spanje, dan geldt in principe Spaans erfrecht op de hele nalatenschap, ook op het vakantiehuisje in Nederland.
Dat is een groot verschil met wat veel mensen verwachten. Spaans erfrecht kent namelijk een systeem van legitieme porties (legítima) dat veel dwingender is dan het Nederlandse. Kinderen hebben in de meeste Spaanse regio's recht op een vast deel van de erfenis, en dat kun je met een testament niet zomaar opzij zetten. Wil je dat toch, bijvoorbeeld omdat je liever je partner volledig verzorgd achterlaat, dan moet je in je testament expliciet kiezen voor het recht van je nationaliteit. Die keuze moet zwart op wit staan.
Dit is precies waarom een testament opstellen in Spanje, of in ieder geval een duidelijke rechtskeuze vastleggen, zo belangrijk is als je hier woont of een woning hebt. Zonder die keuze bepaalt de woonplaats op het moment van overlijden welk recht geldt, en dat kan heel anders uitpakken dan je had bedoeld.
De aangifte en de klok die meteen tikt
Waar in Nederland de nalatenschap vaak in alle rust wordt afgewikkeld, kent Spanje een harde deadline. Erfgenamen moeten binnen zes maanden na het overlijden de successiebelasting (impuesto de sucesiones) aangeven en betalen bij de Spaanse belastingdienst. Mis je die termijn, dan loop je boetes en rente op.
Je kunt eenmalig uitstel van drie maanden aanvragen, maar dat moet je binnen de eerste vijf maanden al doen. Veel mensen weten niet eens dat die klok loopt, zeker niet als ze in Nederland wonen en de erfenis uit Spanje als een soort bijzaak behandelen naast alle andere regelzaken rond een overlijden.
De hoogte van de successiebelasting verschilt enorm per regio. Spanje heeft zeventien autonome gemeenschappen en die hebben allemaal hun eigen kortingen en vrijstellingen. In Andalucía en Madrid is de belasting voor directe familie (kinderen, partners, ouders) de laatste jaren flink verlaagd, soms tot bijna nul voor kleinere nalatenschappen. In andere regio's, zoals bepaalde delen van Catalonië, betaal je nog altijd een stevig bedrag. Welk regionaal tarief geldt, hangt meestal af van waar de overledene het langst woonde in de laatste vijf jaar, of waar het onroerend goed ligt. Check de exacte regels altijd bij een belastingadviseur, want dit verschilt per situatie en per gemeenschap.
Zonder NIE kom je geen stap verder
Een erfgenaam die geen Spaans fiscaal nummer heeft, kan geen van deze stappen zetten. Je hebt een NIE nodig om de belasting aan te geven, om bij de notaris te verschijnen voor de acceptatie van de erfenis, en om het huis of de rekening op je naam te laten zetten. Heb je dat nummer nog niet, dan moet je dat eerst regelen, en dat kost tijd die je eigenlijk niet hebt gezien die deadline van zes maanden. Een NIE-adviseur kan dit voor je versnellen, ook als je zelf niet in Spanje woont.
Daarna volgt een bezoek aan de notaris voor de escritura de aceptación de herencia, de notariële akte waarin je de erfenis formeel accepteert. Pas na deze akte en na betaling van de successiebelasting kan het huis op jouw naam in het kadaster (registro de la propiedad) worden gezet.
Schulden erven kan ook
Een punt dat vaak vergeten wordt: in Spanje erf je in principe ook de schulden, tenzij je de erfenis beneficiair aanvaardt (a beneficio de inventario) of helemaal verwerpt. Twijfel je of een overleden familielid nog schulden had in Spanje, bijvoorbeeld een hypotheek of een belastingschuld, vraag dan advies voordat je de erfenis zuiver aanvaardt. Eenmaal geaccepteerd kun je niet zomaar terugkrabbelen.
Dit soort afwegingen maak je het beste niet alleen. Een notaris in Spanje controleert de formaliteiten, maar geeft geen advies over jouw specifieke situatie. Daarvoor schakel je het beste een advocaat in die ervaring heeft met grensoverschrijdende nalatenschappen tussen Nederland of België en Spanje.
Bankrekeningen blokkeren meteen
Zodra een Spaanse bank hoort van een overlijden, bevriest ze de rekening van de overledene. Dat gebeurt vaak al voordat de familie het officieel heeft gemeld, simpelweg omdat banken overlijdensregisters controleren. Lopende afschrijvingen zoals gemeentebelasting (IBI) of gemeenschapskosten van de comunidad de propietarios gaan gewoon door als vordering, ook al kan er niemand meer bij het geld. Dat kan voor vervelende verrassingen zorgen als niemand de vaste lasten overneemt in de tussentijd.
Ga er niet vanuit dat een gezamenlijke rekening met je overleden partner automatisch beschikbaar blijft. Ook een en/of-rekening wordt in de praktijk vaak (deels) geblokkeerd tot de erfenis is afgewikkeld, al verschilt dit per bank. Vraag dit na bij de bank zodra dat kan.
Voor wie met deze papierwinkel te maken krijgt vanuit Nederland of België, is het verstandig vroeg in het proces een gestor of notaris in Spanje in te schakelen die het hele traject kan overzien, van NIE tot notariële akte tot inschrijving in het kadaster. Zoek je nog een betrouwbare partij voor dit soort zaken, dan vind je een overzicht van professionals die je kunnen helpen op nieuwsuitspanje.nl/professionals.
Headerfoto: https://kaboompics.com/ via Pexels | Foto: Joaquin Carfagna via Pexels