Veel mensen denken dat hun Nederlandse testament gewoon geldt als ze in Spanje wonen of een huis bezitten. Dat klopt, tot het niet meer klopt.
Spaans erfrecht of Nederlands erfrecht: wie beslist?
Sinds 2015 geldt in de EU de Europese Erfrechtverordening. Die regelt welk erfrecht van toepassing is als iemand in een ander EU-land woont of bezit heeft. De hoofdregel: het erfrecht van het land waar je gewoonlijk verblijft, is van toepassing.
Woon je in Spanje op het moment van overlijden, dan geldt standaard Spaans erfrecht. Dat heeft gevolgen. Het Spaanse erfrecht kent namelijk het begrip "legítima": een verplicht erfdeel dat wettelijk toekomt aan kinderen en in sommige gevallen aan de echtgenoot. Je kunt dat niet zomaar omzeilen, ook niet met een eigen testament.
Je kunt in je testament wél expliciet kiezen voor het erfrecht van je nationaliteit. Als Nederlander of Belg kun je dus schriftelijk vastleggen dat Nederlands of Belgisch erfrecht van toepassing is. Maar dan moet je dat ook daadwerkelijk doen, in een geldig testament dat aan de juiste eisen voldoet.
Wat geldt als je niets regelt?
Als je geen testament hebt of geen rechtskeuze hebt gemaakt en je woont in Spanje, dan volgt de afwikkeling van je nalatenschap het Spaanse erfrecht. Dat kan voor je nabestaanden een aantal verrassingen opleveren.
Ten eerste is er de successiebelasting (successierecht of in het Spaans: impuesto sobre sucesiones y donaciones). Die wordt geregeld op regionaal niveau, en de tarieven en vrijstellingen verschillen enorm per regio. In Andalusië zijn de vrijstellingen voor kinderen en partners de afgelopen jaren flink uitgebreid. In Madrid betaal je in de praktijk weinig tot niets als directe erfgenaam. Maar op de Balearen of in Valencia kan de rekening flink oplopen, zeker als de erfenis een woning of andere onroerende zaak betreft.
Ten tweede: als je een woning in Spanje nalaat, moet die woning in Spanje worden afgewikkeld, ongeacht waar je officieel woont. Een Nederlandse notaris kan het Spaanse onroerend goed niet overdragen. Dat moet via een Spaanse notaris gebeuren.
Ten derde: Spanje kent geen automatische boedelmenging zoals Nederland en België die wel kennen. Erfgenamen worden bij wet aangewezen, maar moeten actief accepteren en de nalatenschap formeel afhandelen.
Wat als je een woning bezit maar niet in Spanje woont?
Als je als Nederlander of Belg een vakantiewoning in Spanje hebt maar fiscaal inwoner bent van Nederland of België, geldt voor je algehele erfrecht het recht van het land waar je woont. Maar de Spaanse woning moet wel via Spanje worden overgedragen. Dat betekent een Spaans testament of in elk geval een procedure bij een Spaanse notaris, een apostille op buitenlandse documenten, en in de meeste gevallen ook het aanvragen van een NIE voor je erfgenamen als die dat nog niet hebben.
En ja, ook erfgenamen die nooit in Spanje hebben gewoond, moeten mogelijk Spaanse successiebelasting betalen over een woning die ze erven. Niet-inwoners hebben minder recht op regionale vrijstellingen en vallen terug op het nationale tarief, dat in sommige gevallen hoger uitvalt dan het regionale tarief.
Twee testamenten of één?
Een veelgehoord advies is om zowel een Nederlands als een Spaans testament op te stellen. In de praktijk werkt dat goed, zolang de testamenten elkaar niet tegenspreken. Een Spaans notaris kan een Spaans testament opstellen dat specifiek over de Spaanse bezittingen gaat, terwijl het Nederlandse testament de rest regelt.
Het is in elk geval slim om beide documenten door een advocaat te laten bekijken die verstand heeft van internationaal privaatrecht. Er zijn genoeg gevallen bekend waarbij twee testamenten juridisch conflicteerden, met als gevolg jarenlange procedures.
Wat kost de afwikkeling in Spanje?
Naast de successiebelasting zelf zijn er ook kosten voor de notaris, de registratie van de overdracht en in sommige gevallen de plusvalía municipal (een gemeentelijke belasting over de waardestijging van onroerend goed). Reken ook op vertaalkosten voor buitenlandse documenten en mogelijk kosten voor een gestor of advocaat die de procedure begeleidt.
De exacte hoogte van de successiebelasting hangt af van de regio, de waarde van de erfenis en de relatie tot de overledene. Controleer dit altijd met een belastingadviseur die bekend is met Spaans successierecht, want de regionale regels veranderen regelmatig en er zijn vrijstellingen waar veel mensen geen weet van hebben.
Wat kun je nu al doen?
Zorg dat je testament in orde is. Als je in Spanje woont en je hebt geen testament met een expliciete rechtskeuze, dan beslist Spanje straks voor je erfgenamen.
Controleer of jouw testament een keuze voor Nederlands of Belgisch erfrecht bevat. Dat is een simpele zin die een notaris kan toevoegen.
Weten of jouw nabestaanden op de hoogte zijn van wat er in Spanje geregeld moet worden, is ook geen overbodige luxe. De Spaanse procedure voor erfafwikkeling kost tijd, soms maanden, en de woning kan in de tussentijd niet worden verkocht of overgedragen.
Wie al eerder heeft nagedacht over wat er na overlijden geregeld moet worden, vindt in het artikel Overlijden in Spanje als expat: dit regel je voor het zover is een goede aanvulling op wat er hier staat.
Kortom: erfrecht is niet iets voor later. Wie nu in Spanje woont of bezit heeft, doet er verstandig aan dit jaar op orde te brengen.
Headerfoto: Mikhail Nilov via Pexels | Foto: Maria Orlova via Pexels