Veel mensen denken dat hun energierekening in Spanje gewoon is wat hij is. Dat het tarief vaststaat, dat je er weinig invloed op hebt, en dat je alleen kunt hopen dat de markt weer daalt. Maar zo werkt het Spaanse systeem niet, en als je begrijpt hoe het in elkaar zit, kun je echt iets besparen.
Hoe de Spaanse energiemarkt werkt
In Spanje bestaat de energiemarkt uit twee sporen. Het eerste is het gereguleerde tarief, de PVPC (Precio Voluntario para el Pequeño Consumidor). Dit tarief wordt per uur vastgesteld op basis van de groothandelsprijs op de elektriciteitsmarkt. Dat betekent dat je op dinsdagochtend om negen uur een ander tarief betaalt dan op zondagmiddag. Het tweede spoor is de vrije markt (mercado libre), waarbij je met een energieleverancier een contract sluit voor een vaste of semi-vaste prijs.
Veel expats sluiten bij aankomst gewoon een contract af bij Iberdrola of Endesa en denken er verder niet over na. Dat is begrijpelijk, maar het hoeft niet de goedkoopste keuze te zijn.
PVPC: slim als je flexibel bent
Het PVPC-tarief is aantrekkelijk als je een slimme meter hebt (comptador inteligente) en bereid bent om je verbruik een beetje te verschuiven. De duurste momenten zijn doorgaans de ochtendspits (tussen 9 en 11 uur) en de vroege avond (18 tot 21 uur). Goedkoop zijn de nacht, vroege ochtend, weekenden en feestdagen.
Praktisch betekent dit: je vaatwasser aanzetten op zaterdag na het middageten, of je wasmachine 's nachts laten draaien. Dat voelt misschien onwennig, maar het kan zomaar 15 tot 25 procent van je elektriciteitsrekening schelen. Je kunt de uurtarieven voor de volgende dag 's avonds bekijken via de website van REE (Red Eléctrica de España) of via apps zoals Luz por Horas.
Vrije markt: wanneer is dat beter?
Als je niet flexibel kunt of wilt zijn met je verbruik, is een contract op de vrije markt misschien rustgevender. Je betaalt dan een vaste prijs per kWh, ongeacht het tijdstip. Vergelijken is wel aan te raden, want de prijsverschillen tussen aanbieders zijn soms groot.
Naast de grote namen als Iberdrola, Endesa en Naturgy zijn er kleinere aanbieders die populair zijn onder expats, zoals Holaluz, Octopus Energy (ook actief in Spanje) en Repsol. Sommige bieden 100 procent groene stroom, anderen combineren dat met vaste maandprijzen of terugleveringscontracten als je zonnepanelen hebt.
Let bij het vergelijken niet alleen op de kWh-prijs, maar ook op de vaste aansluitingskosten (término de potencia) en eventuele servicekosten. Die staan soms verstopt in de kleine lettertjes.
De bono social: een korting waar veel expats recht op hebben
Dit is het deel dat de meeste mensen missen. De Spaanse overheid biedt een korting op de elektriciteitsrekening via de bono social elektricidad. Die korting loopt op van 25 procent voor gewone aanvragers tot 40 of zelfs 60 procent voor mensen in een kwetsbaardere situatie.
De bono social is niet alleen voor Spaanse staatsburgers. Als jij in Spanje woont, bent ingeschreven (empadronado), en onder de inkomensgrens valt, kun je die aanvragen. De inkomensgrens ligt ruwweg rond de 18.000 à 22.000 euro per jaar voor een alleenstaande, afhankelijk van gezinssamenstelling.
Aanvragen doe je via je energieleverancier, maar je hebt wel een PVPC-contract nodig. Op de vrije markt heb je er geen recht op. De aanvraag loopt via de website van de leverancier of fysiek aan de balie, en je hebt je NIE, je inschrijvingsbewijs en bewijs van inkomen nodig.
Zonnepanelen: de rekening structureel omlaag
Steeds meer expats in Spanje investeren in zonnepanelen, en dat is in Spanje bijzonder aantrekkelijk. De zon doet het meeste werk al voor je, en de terugverdientijd ligt gemiddeld tussen de vier en zeven jaar, afhankelijk van je verbruik en de installatie.
Sinds de hervormingen van 2021 mag je in Spanje overtollige stroom terugleveren aan het net. Dat heet autoconsumo con excedentes. Je krijgt daarvoor een vergoeding op je rekening, die verrekend wordt met wat je verbruikt. Volledig gratis stroom wordt het nooit, maar de maandelijkse kosten dalen flink.
Heb je een appartement en geen eigen dak? Dan zijn er in sommige gemeenschappen collectieve zonnepaneel-projecten (comunidades de energía) in opkomst, waarbij je als huurder of bewoner van een flatgebouw meedeelt in de opbrengst van gezamenlijke panelen op het dak.
Gas: een andere rekening, andere keuzes
Naast elektriciteit hebben veel huizen in Spanje ook gas. Ook hier bestaat een gereguleerd tarief (TUR, Tarifa de Último Recurso) en een vrije markt. Gas is in Spanje de afgelopen jaren duurder geworden, mede door de afhankelijkheid van aardgas uit Algerije en de LNG-import.
Als je overweegt te renoveren of een nieuwe woning te betrekken, weet dan dat er in Spanje steeds meer subsidies beschikbaar zijn voor het vervangen van een gasboiler door een warmtepomp of elektrische installatie. Die subsidies vallen onder het Plan de Recuperación (de Spaanse uitwerking van de Europese herstelgelden) en kunnen oplopen tot 40 procent van de installatiekosten.
Als je meer wilt weten over het aansluiten of overstappen van nutsvoorzieningen in Spanje, lees dan ook Nutsvoorzieningen Spanje: stroom, gas en water regelen voor een praktisch overzicht van de eerste stappen.
Wat dit concreet voor jou betekent
Als je nu een standaard contract hebt op de vrije markt en nooit hebt nagedacht over wanneer je je wasmachine aanzet: dat is prima, maar het loont om dit eens door te rekenen. Vergelijkingssite Selectra.es geeft een goed overzicht van huidige tarieven in Spanje.
Heb je een laag inkomen of zit je net boven de grens van je verwachte pensioen of freelance-inkomsten? Kijk dan of de bono social iets voor je is. Dat is een concrete korting die je gewoon laat liggen als je hem niet aanvraagt.
En als je een koopwoning hebt met een geschikt dak: laat een offerte maken voor zonnepanelen. De markt in Spanje is de afgelopen jaren volwassen geworden, er zijn betrouwbare installateurs, en de rekensommen kloppen steeds beter.