De meeste mensen weten dat David Hockney een van de grootste kunstenaars van de twintigste eeuw was. Wat minder mensen weten is hoe sterk zijn band met Spanje was, en wat zijn overlijden betekent voor wie hier woont, werkt of met erfenis te maken krijgt.
Hockney overleed op 87-jarige leeftijd. Hij was Brits, maar leefde een groot deel van zijn leven in Zuid-Europa en had een diepe bewondering voor het Spaanse licht, de architectuur en de cultuur. Zijn werk hangt in het Museo Reina Sofía in Madrid en in het Museo Picasso in Barcelona. Twee musea die al druk bezocht worden en dat de komende maanden nog meer zullen zijn.
Meer bezoekers, hogere kosten voor jou
Als jij in de buurt van een groot museum woont, weet je wat het betekent als een kunstenaar wereldnieuws wordt. Meer toeristen, vollere straten, langere rijen bij het museum zelf. Voor steden als Barcelona, Madrid en Valencia is dit iets wat elk jaar meerdere keren gebeurt bij grote tentoonstellingen.
Praktisch gezien: als je van plan bent het Reina Sofía of het Picasso Museum te bezoeken, doe dat de komende weken niet op een zaterdagochtend. Koop je ticket online, ruim van tevoren, want de verwachting is dat de interesse in Hockney's werk snel stijgt nu hij is overleden. Dat geldt ook voor eventuele tijdelijke tentoonstellingen die musea nu mogelijk gaan plannen als eerbetoon.
Kunst en erfenis in Spanje: wat je moet weten
Er is een ander punt dat minder voor de hand ligt, maar wel degelijk relevant is als je in Spanje woont. Hockney's overlijden brengt het onderwerp erfenis en kunst weer onder de aandacht. En als expat in Spanje is dat een onderwerp waar je beter vroeg dan laat over nadenkt.
Spanje heeft een erfbelasting, maar die werkt anders dan in Nederland of België. Het grote verschil: de regels liggen niet vast op nationaal niveau, maar per autonome regio. Dat maakt het ingewikkeld.
In Andalusië is de erfbelasting voor directe familieleden de afgelopen jaren sterk verlaagd. Je betaalt in de meeste gevallen vrijwel niets als je van een ouder of partner erft. In Catalonië gelden andere tarieven, net als in de Comunidad de Madrid of de Comunitat Valenciana. Wat je betaalt hangt af van waar de overledene woonde, niet waar jij woont.
Wat valt er eigenlijk onder erfenis?
Dit is waar het voor expats praktisch wordt. Veel mensen denken bij erfenis aan een huis of een bankrekening. Maar schilderijen, sieraden, antiek, dure horloges, een auto of zelfs een boot vallen er ook onder. Als iemand in je familie iets waardevols nalaat, moet dat in Spanje worden opgegeven bij de belastingdienst. En de waarde wordt vastgesteld op het moment van overlijden, niet op de aankoopprijs.
Kunst is lastig te waarderen. Een schilderij dat twintig jaar geleden weinig waard was, kan nu heel anders liggen. Als je zoiets erft, heb je in Spanje zes maanden de tijd om de erfbelasting aan te geven en te betalen. Die termijn gaat in op de dag van overlijden. Die zes maanden klinken ruim, maar er zijn gevallen waarbij mensen te laat waren omdat ze niet wisten welke waarde ze moesten opgeven of bij welke regio ze moesten zijn.
Wat als je zelf iets nalaat?
Als je in Spanje woont en iets bezit, dan valt dat bij jouw overlijden onder het Spaanse erfrecht. Dat geldt ook voor je huis, je spaarrekening bij een Spaanse bank en ja, ook voor je kunstcollectie als je die hebt.
Eén ding dat mensen vaak niet weten: je kunt in Spanje als EU-burger kiezen voor het erfrecht van je eigen land. Dat heet de EU-erfrechtverordening, en het kan voordelig zijn als het recht van jouw thuisland beter aansluit bij wat je wilt regelen. Maar je moet die keuze wel vastleggen in een testament. Doe je dat niet, dan past Spanje automatisch het Spaanse recht toe.
Dat is geen kleine beslissing. Wie dat nog niet heeft geregeld, doet er goed aan een notaris in Spanje op te zoeken die ervaring heeft met internationale erfenissen.
Hockney en het bredere beeld
De dood van een kunstenaar als Hockney is in de eerste plaats een cultureel verlies. Zijn werk over licht, kleur en de manier waarop hij keek naar het gewone leven is iets wat miljoenen mensen raakt. Zeker in een land als Spanje, waar zijn invloed in de kunstwereld goed voelbaar is.
Maar voor wie hier woont, is het ook een moment om even stil te staan bij wat je zelf geregeld hebt. Niet omdat het morgen nodig is, maar omdat erfrecht in Spanje anders werkt dan mensen verwachten. En omdat je het op een rustig moment beter kunt uitzoeken dan wanneer het al te laat is.
Een testament opstellen in Spanje als Nederlander of Belg kost niet veel tijd en is bij een goede notaris binnen een dagdeel geregeld. De kosten zijn beperkt. Wat je ermee voorkomt kan een stuk groter zijn.