Je ogen prikken, je keel voelt droog aan en als je naar buiten kijkt lijkt de hele stad bedekt onder een gelige waas. Geen mist, geen smog uit een fabriek, maar calima: een wolk fijn zand die vanaf de Sahara helemaal naar Spanje is gewaaid. Het gebeurt meerdere keren per jaar, soms een dag, soms meer dan een week achter elkaar, en het is meer dan alleen een rommelige auto of een laagje stof op je balkon.
Wat veel mensen niet weten is dat calima niet zomaar gewoon stof is. Het bestaat uit piepkleine deeltjes, in de meetwaarden aangeduid als PM10 en soms zelfs PM2,5, die zo klein zijn dat ze diep in je luchtwegen doordringen. Hoe kleiner het deeltje, hoe dieper het komt en hoe groter de kans op irritatie of ontsteking.
Wat het met je lichaam doet
Voor de meeste gezonde mensen is een paar dagen calima vervelend maar niet gevaarlijk. Je kunt last krijgen van een droge of kriebelende keel, hoofdpijn, vermoeidheid of geïrriteerde ogen. Bij langere periodes van hoge concentraties fijnstof melden mensen ook vaker benauwdheid of een drukkend gevoel op de borst.
Voor andere groepen ligt dat anders. Heb je astma, COPD, een hartaandoening of ben je zwanger, dan kan calima klachten verergeren. Ouderen en jonge kinderen zijn ook gevoeliger, simpelweg omdat hun longen of afweersysteem minder goed bestand zijn tegen extra belasting. Als je merkt dat je puffer vaker nodig is tijdens een calima-periode, is dat geen toeval.
Let op
Sporten tijdens hoge concentraties fijnstof vergroot de hoeveelheid die je inademt flink, omdat je dieper en sneller ademhaalt. Verplaats je hardlooprondje of fietstocht liever naar binnen of naar een moment met schonere lucht.
Waar en wanneer het vaakst voorkomt
Calima treft niet heel Spanje even hard. De zuidelijke en oostelijke provincies liggen het dichtst bij de route die het stof vanaf de Sahara aflegt, dus Andalusië, Murcia, de Comunidad Valenciana en de Canarische Eilanden hebben er het vaakst mee te maken. Op de Canarische Eilanden kan de luchtkwaliteit soms dagenlang in het rood staan. Maar ook Madrid en delen van Catalonië kunnen geraakt worden als de wind goed meezit, dus het is niet alleen een kustverhaal.
De periodes met de meeste kans op calima lopen grofweg van de late winter tot in de herfst, met pieken in het voor- en najaar, maar het kan in principe het hele jaar door gebeuren.
Zo check je de luchtkwaliteit
Spanje heeft een officiële index voor luchtkwaliteit via Miteco, het ministerie van ecologische transitie. Daar zie je per provincie en soms per stad of de luchtkwaliteit goed, matig, slecht of extreem slecht is. Bij code oranje of rood is het verstandig om voorzichtiger te zijn, zeker als je tot een kwetsbare groep behoort.
| Kleurcode | Wat het betekent | Wat je kunt doen |
|---|---|---|
| Groen/geel | Goed tot matig | Geen aanpassingen nodig |
| Oranje | Slecht, vooral voor kwetsbare groepen | Beperk inspanning buiten, houd ramen dicht overdag |
| Rood/paars | Zeer slecht voor iedereen | Blijf zoveel mogelijk binnen, overweeg mondkapje bij noodzaak buiten |
Zo bereid je je voor
Een paar dingen helpen al behoorlijk als er weer een calima-periode aankomt. Houd ramen en deuren dicht op momenten dat de concentratie het hoogst is, meestal overdag. Een luchtreiniger met HEPA-filter kan binnenshuis echt verschil maken, zeker in een slaapkamer. Heb je een airco met filterfunctie, check dan of het filter schoon is, want een verstopt filter blaast het stof juist rond.
Voor wie met astma of COPD leeft is het slim om altijd een reservevoorraad medicatie in huis te hebben, zodat je niet net tijdens een piek zonder puffer zit. Twijfel je of jouw klachten normaal zijn of dat je contact moet opnemen met een arts, neem dan geen risico en bel je huisarts of de spoedlijn. Praktische zaken zoals je inschrijving bij de huisarts of je zorgpas moet je sowieso op orde hebben voordat je ze nodig hebt, dat regel je het beste ruim van tevoren.
Praktische tip
Zet een bladwijzer naar de luchtkwaliteitskaart van Miteco of download een app die je lokaal waarschuwt. Zo zie je een calima-episode aankomen voordat je het aan je ademhaling merkt.
Calima hoort een beetje bij het leven in Spanje, net als de hitte in de zomer. Het went niet per se, maar je leert wel wanneer je extra voorzichtig moet zijn en wanneer je gewoon je dag kunt voortzetten.