Spaans leren

Andalusisch, Valenciaans, Madrileens: waarom je de buurman niet verstaat

· Redactie Nieuws uit Spanje · ← Terug naar blog
Andalusisch, Valenciaans, Madrileens: waarom je de buurman niet verstaat

Ik had anderhalf jaar les gehad, kon aardig een gesprek voeren, en toch stond ik op het terras bij mij in het dorp met een vraagteken op mijn gezicht. De man naast me praatte Spaans, dat was duidelijk. Maar ik ving misschien de helft van de woorden op. De rest verdween ergens tussen zijn mond en mijn oren.

Dat overkomt bijna iedereen die Spaans leert uit een boek of met een leraar uit Madrid of Salamanca, en dan in Andalusië, Valencia of waar dan ook gaat wonen. Je hebt keurig Spaans geleerd. Alleen spreekt bijna niemand om je heen dat Spaans.

De s die verdwijnt

Het meest opvallende verschil zit in de s. In grote delen van Andalusië, en ook op veel andere plekken, wordt de s aan het eind van een lettergreep ingeslikt of wordt hij een soort zachte h. Los niños wordt dan iets als loh niñoh. Estamos klinkt niet als estamos maar meer als ehtamoh.

Dat lijkt een detail, maar de s is in het Spaans ontzettend belangrijk. Hij maakt het verschil tussen enkelvoud en meervoud, tussen tú tienes en tú tiene, tussen gracias en iets dat klinkt als gracia. Als je op school hebt leren luisteren naar die s om te snappen of iets een of meerdere dingen zijn, en die s valt gewoon weg, moet je plotseling op een andere manier gaan luisteren. Niet naar het einde van het woord, maar naar de klinker ervoor en naar de context van de hele zin.

De c en de z die niet lispelen

In het middaguur in Madrid hoor je een duidelijk verschil tussen casa (huis) en caza (jacht). Die z, en de c voor een i of e, wordt uitgesproken als een Engelse th, zoals in thanks. Dat heet ceceo of distinción, afhankelijk van hoe precies het werkt, en het is wat de meeste leerboeken je aanleren.

In grote delen van Andalusië en op de Canarische Eilanden gebeurt dat niet. Daar klinkt casa en caza vaak hetzelfde, allebei met een gewone s. Dat heet seseo. Het is geen fout Spaans, het is gewoon een andere, net zo correcte manier van spreken die al eeuwenoud is en die ook in heel Latijns-Amerika de norm is.

Voor jou als leerder betekent het vooral dit: als je met een dictee-oor hebt leren luisteren naar dat th-geluid om c, z en s uit elkaar te houden, en dat geluid is er simpelweg niet, moet je weer op de context vertrouwen.

Marktkraam in Valencia waar een verkoper met klanten praat

Valenciaans is geen accent

Hier in de provincie Valencia speelt nog iets anders. Veel van mijn buren spreken onderling geen Spaans met een accent, ze spreken gewoon Valenciaans, een eigen taal die nauw verwant is aan het Catalaans. Dat is geen kwestie van een paar ingeslikte letters, dat is een andere taal met eigen woorden, een andere grammatica en een andere klank.

Op de markt hoor je het door elkaar lopen. De verkoper begint in het Valenciaans tegen de vorige klant, schakelt moeiteloos over naar Spaans zodra hij jou aankijkt, en gaat daarna weer verder in het Valenciaans met de volgende. Dat verklaart waarom je soms geen woord verstaat terwijl je buurman volhoudt dat hij "gewoon" met je praat. Hij praat inderdaad gewoon, alleen niet in de taal die jij leert.

Hetzelfde geldt natuurlijk voor het Catalaans in Catalonië, het Galicisch in Galicië en het Baskisch in het Baskenland. Dat zijn geen dialecten van het Spaans, het zijn eigen talen met een eigen geschiedenis.

Snelheid en toon

Buiten die klankverschillen speelt er nog iets, en dat is het spreektempo en de melodie. Mensen uit Madrid of Castilië articuleren over het algemeen duidelijker en iets langzamer dan in delen van Andalusië, waar zinnen in elkaar overlopen en lettergrepen aan elkaar plakken. Dat heeft niets te maken met moeilijke woorden, het zit in de uitvoering. Ik schreef al eerder over waarom Spanjaarden zo snel praten en wat je eraan kunt doen, en dat effect wordt in sommige regio's alleen maar sterker.

Wat je ermee doet

Het goede nieuws is dat je oor hierin traint, net als met alles in een taal. Hoe meer je een bepaald accent hoort, hoe makkelijker je de patronen herkent. Iemand die drie jaar in Sevilla woont, verstaat een ingeslikte s op den duur net zo moeiteloos als een Nederlander een Limburgs accent verstaat na een paar jaar in Maastricht.

Het helpt ook om niet te schrikken als je iemand niet verstaat. Dat zegt niets over je niveau Spaans. Het zegt alleen dat je nog een nieuw accent aan het leren bent, bovenop de taal die je al kent. Vraag gewoon om het nog een keer te zeggen, iets langzamer. ¿Puede repetir, más despacio, por favor? (Kunt u het herhalen, iets langzamer, alstublieft?) Dat werkt in elk accent van Spanje.


Voor de duidelijkheid: ik ben geen leraar Spaans. Ik woon in Spanje en leer de taal zelf, elke ochtend opnieuw. Deze serie bestaat omdat alle informatie over Spaans leren versnipperd over het internet ligt. Hier zet ik het per klein onderwerp op een rij, zoals ik het zelf had willen vinden.

Headerfoto: Antonio Lorenzana Bermejo via Pexels | Foto: Tiago Alvar via Pexels