In het Madrileense ziekenhuis Puerta de Hierro liggen twee buitenlandse patiënten al weken vast op de spoedeisende hulp. Een man met een ongeneeslijke tumor verblijft er bijna een week zonder te worden overgeplaatst naar een gewone ziekenhuisafdeling. Een jongere man van Peruaanse afkomst verblijft er al veertien dagen. Ziekenhuismedewerkers zeggen openlijk dat de directie kosten probeert te besparen op patiënten zonder familie en zonder de neiging om een klacht in te dienen.
Dit zijn geen geïsoleerde incidenten in een uithoek van het land. Dit speelt in een groot publiek ziekenhuis in de Spaanse hoofdstad. En het stelt een vraag die veel Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen vroeg of laat tegenkomen: wat heb je als buitenlander nu werkelijk aan de Spaanse publieke zorg als het er echt op aankomt?
Wat zijn je rechten als EU-burger in een Spaans ziekenhuis?
Als EU-burger heb je in Spanje recht op dezelfde zorg als Spaanse ingezetenen, op voorwaarde dat je bent ingeschreven in het Spaanse zorgstelsel. Dat kan via het publieke systeem als je werkt, als zelfstandige werkt, of als je een S1-formulier hebt via Nederland of België. Ben je gepensioneerd en ontvang je AOW of een Belgisch pensioen, dan kun je via dat S1-formulier ingeschreven worden bij de Spaanse zorgautoriteiten. Zo krijg je een SIP-kaart, de Spaanse zorgpas.
Op papier zijn die rechten goed geregeld. In de praktijk hangt er veel af van of iemand die rechten ook opeist. En dat is precies waar het misgaat voor mensen die alleen zijn, de taal niet spreken, of niemand hebben die voor hen opkomt.
Let op
Een spoedeisende hulp is bedoeld als tijdelijke opvang, niet als langdurig verblijf. Als een arts oordeelt dat je opname nodig hebt, heb je recht op een reguliere ziekenhuisbed. Verblijf je langer dan een dag op de SEH zonder duidelijke medische reden daarvoor, dan kun je de dienstdoende arts of een verpleegkundige expliciet vragen om uitleg over je status.
Hoe zit het met de Oficina de Atención al Paciente?
Elk Spaans ziekenhuis is wettelijk verplicht een klachtenloket te hebben: de Oficina de Atención al Paciente. Daar kun je terecht als je vindt dat je niet de zorg krijgt die je toekomt, als je vindt dat de communicatie tekortschiet, of als je een klacht wilt indienen over de manier waarop je wordt behandeld.
In de praktijk weten veel buitenlandse patiënten niet dat dit loket bestaat. En als ze het weten, is de drempel om er gebruik van te maken hoog: je moet Spaans spreken, formulieren invullen, en soms staan tegenover de instelling waarvan je afhankelijk bent voor je verdere behandeling. Dat zijn reële barrières, maar het loket bestaat wel degelijk en heeft ook de plicht om te reageren.
Je kunt ook terecht bij de Defensor del Paciente van de betreffende regio, een onafhankelijke instantie die klachten over de gezondheidszorg behandelt. Voor Madrid is dat de Defensor del Paciente van de Comunidad de Madrid. Elke autonome regio heeft een eigen versie van deze instantie.
Wat merk je als je alleen bent?
De situatie in Puerta de Hierro laat iets zien wat je vaker hoort van expats: het systeem werkt beter voor mensen die actief vragen stellen, familie aan het bed hebben, of die de weg kennen. Patiënten die stil zijn, of die geen netwerk hebben om bij te springen, krijgen niet per se minder goede medische zorg, maar ze worden minder goed gevolgd in de communicatie en besluitvorming.
Als je als Nederlander of Belg in een Spaans ziekenhuis belandt, zijn er een paar praktische dingen die het verschil maken:
- Zorg dat een vriend, buur of kennis weet dat je in het ziekenhuis ligt. Zelfs iemand die niet bij je kan zijn, kan telefonisch navraag doen of een klacht indienen namens jou.
- Vraag bij opname altijd om een schriftelijke bevestiging van je diagnose en behandelplan. Dat is je recht als patiënt, vastgelegd in de Ley de Autonomía del Paciente uit 2002.
- Als je de taal niet goed genoeg spreekt, vraag dan of het ziekenhuis een tolk of vertaalhulp kan regelen. Grote ziekenhuizen hebben daar soms voorzieningen voor, kleine klinieken minder.
Praktische tip
Leg thuis alvast een klein dossier aan met je SIP-kaartnummer, je NIE, eventuele medicijnen die je gebruikt, en de naam van een contactpersoon die het ziekenhuis kan bellen als jij dat zelf niet kunt. Bewaar het op je telefoon en geef een kopie aan iemand die je vertrouwt. Dat klinkt overdreven totdat je het nodig hebt.
Privézorgverzekering: wanneer helpt het?
Een privézorgverzekering lost niet alles op, maar het verandert wel de positie die je inneemt. Bij een privékliniek of bij gebruik van een private polis ben je klant in een commerciële relatie, en klachten worden doorgaans sneller opgepakt. Grote verzekeraars als Sanitas, Adeslas en Asisa hebben eigen klantenloketten die soms ook Nederlandstalige of Engelstalige ondersteuning bieden.
Of een privéverzekering zinvol is, hangt af van je situatie. Als je al goed bent ingeschreven in het publieke systeem, ben je bij spoed altijd gedekt. Maar als je regelmatig specialisten bezoekt, als je snel een afspraak wil, of als je het gevoel hebt dat communicatie een struikelblok gaat zijn, dan kan een aanvullende private polis het leven een stuk makkelijker maken. De kosten lopen uiteen van ongeveer 60 tot 150 euro per maand, afhankelijk van leeftijd en dekking. Controleer altijd of een al bestaande aandoening is uitgesloten voordat je tekent.
Wat het verhaal uit Puerta de Hierro ons zegt
Het gaat hier niet om een argument dat de Spaanse zorg slecht is. Spanje heeft een van de hogere levensverwachtingen van Europa en het publieke zorgsysteem presteert op veel gebieden goed. Maar elk systeem heeft blinde vlekken, en kwetsbare patiënten zonder sociaal netwerk zijn er daar een van.
Als je in Spanje woont, is het verstandig om niet te wachten tot je ziek bent om uit te zoeken hoe het systeem werkt. Weet welk ziekenhuis jouw centro de salud bedient, weet hoe je een klacht indient, en zorg dat iemand in je omgeving weet waar je staat als het misgaat. Dat is geen pessimisme, dat is gewoon slim wonen in een land dat niet je geboorteland is.