Je zit op je terras in Alicante of Málaga, koffie erbij, en je scrollt langs een verkiezingsuitslag uit Duitsland. AfD, de extreemrechtse partij, haalt bijna een absolute meerderheid in de deelstaat Saksen-Anhalt. De christendemocraten van bondskanselier Friedrich Merz, die het in Berlijn nog maar net voor het zeggen hebben, zakken van 40 naar 15 zetels. Je klapt je telefoon dicht. Toch blijft de vraag hangen: is dit ver van mijn bed, of niet?
Wat er gebeurde in Saksen-Anhalt
De AfD haalde bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt 39 van de 83 zetels. Voor een meerderheid zijn er 42 nodig. De CDU sluit regeren uit, dus de enige coalitie met een meerderheid is AfD met BSW, een nationalistisch-linkse partij met 5 zetels. Om echt te regeren is de AfD dus afhankelijk van BSW. De christendemocraten van Merz leden een historische nederlaag. Het is de eerste keer dat de AfD zo dicht bij regeringsmacht in een Duitse deelstaat komt.
Duitsland is de grootste economie van de EU en een van de landen die het meest bepalen wat er in Brussel gebeurt. Als de politieke wind daar draait, voelt de rest van Europa dat uiteindelijk.
Hoe raakt dit Spanje?
Spanje is een netto-ontvanger van EU-gelden. Dat betekent dat Spanje meer haalt uit Europese fondsen dan het afdraagt. Structuurfondsen financieren wegen, spoorlijnen, digitale infrastructuur en regionale ontwikkeling. Landbouwsubsidies houden boeren in Andalusië en Extremadura overeind. Cohesiefondsen gaan naar armere regio's zoals Murcia en Castilla-La Mancha.
Als rechts-populistische partijen in meerdere lidstaten tegelijk de toon gaan zetten in Brussel, staat die Europese samenwerking onder druk. Niet direct. Niet morgen. Maar de richting telt: meer scepsis over overdrachten tussen lidstaten, meer nadruk op nationale belangen, minder bereidheid tot solidariteit.
Wist je dat
Spanje ontvangt via EU-cohesiefondsen en het herstelplan Next Generation EU miljarden per jaar. Die middelen financieren mede publieke voorzieningen waar ook expats gebruik van maken: infrastructuur, gezondheidszorg in regio's met co-financiering, en digitalisering van overheidsdiensten.
Wat dit voor jou als expat concreet kan betekenen
Eerst wat deze uitslag NIET raakt, want daar gaat het snel mis. Je S1-formulier, waarmee je als AOW-ontvanger recht hebt op Spaanse publieke zorg via Nederland, hangt aan een Europese verordening over sociale zekerheid. Het belastingverdrag dat voorkomt dat je dubbel belasting betaalt over je pensioen is een bilaterale afspraak tussen Nederland en Spanje, daar komt Brussel niet eens aan te pas. Een deelstaatverkiezing in Duitsland verandert aan geen van beide iets.
Waar het wel om gaat is geld. Spanje ontvangt jaarlijks miljarden uit Brussel en die stroom is politiek, niet juridisch vastgelegd. Elk meerjarig EU-budget wordt opnieuw onderhandeld door de lidstaten, en Duitsland is de grootste betaler. Als de politiek daar verschuift naar minder solidariteit tussen lidstaten, wordt de volgende begrotingsronde voor Spanje moeilijker. Dat merk je niet in een brief van de Agencia Tributaria, wel in wat de Spaanse overheid de komende jaren te besteden heeft.
Let op
Deelstaatverkiezingen in Duitsland hebben geen directe invloed op EU-beleid. Maar ze weerspiegelen een bredere trend die ook in Europese verkiezingen zichtbaar is. De AfD zit al sterk in het Europees Parlement. Hoe meer deelstaten ze kleuren, hoe sterker hun positie in de federale politiek van Duitsland, en daarmee indirect in Europa.
Spanje zelf reageert ook
De politieke situatie in Spanje is al complex. Het kabinet-Sánchez regeert met een krappe meerderheid en is afhankelijk van steun van regionale partijen. De oppositie van PP en Vox staat sterk in de peilingen, zo bleek ook al uit de reacties op de recente grenscrisis bij Ceuta. Een rechtser Spanje gecombineerd met een rechtser Europa is een scenario dat expats in de gaten moeten houden, al was het maar omdat het beleid rond belasting voor buitenlanders en EU-burgerrechten dan een andere politieke lading kan krijgen.
Dat wil niet zeggen dat je nu in paniek je papieren moet sorteren. Wel dat je de politieke ontwikkelingen in Europa serieuzer kunt nemen dan als een ver-van-mijn-bed-nieuwsitem in een Duits dialect.
Wat je nu al kunt doen
Zorg dat je Europese burgerrechten goed geborgd zijn. Dat begint met registratie: als je als EU-burger in Spanje woont, hoor je ingeschreven te staan via het Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión, en je hoort geëmpadroneerd te zijn bij je gemeente. Die registratie is je bewijs dat je hier rechtmatig woont en rechten hebt. Hoe solide die administratie ook is, je eigen papieren op orde hebben is de eerste verdedigingslinie als politieke of beleidsmatige wind draait.
Verder hoef je door deze uitslag niets te veranderen aan je S1, je belastingaangifte of je administratie. Het enige wat je kunt doen is de Europese begrotingsdiscussie van de komende jaren volgen, want daar bepalen Berlijn en Brussel samen hoeveel er naar Spanje gaat.