Je zit op je terras in Alicante of Málaga, koffie erbij, en je scrollt langs een verkiezingsuitslag uit Duitsland. AfD, de extreemrechtse partij, haalt bijna een absolute meerderheid in de deelstaat Saksen-Anhalt. De christendemocraten van bondskanselier Friedrich Merz, die het in Berlijn nog maar net voor het zeggen hebben, zakken van 40 naar 16 zetels. Je klapt je telefoon dicht. Toch blijft de vraag hangen: is dit ver van mijn bed, of niet?
Wat er gebeurde in Saksen-Anhalt
De AfD behaalde bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt een resultaat waarmee ze afhankelijk zijn van steun van BSW, een nationalistisch-linkse partij, om daadwerkelijk te kunnen regeren. De christendemocraten van Merz leden een historische nederlaag. Het is de eerste keer dat de AfD zo dicht bij regeringsmacht in een Duitse deelstaat komt.
Duitsland is de grootste economie van de EU en een van de landen die het meest bepalen wat er in Brussel gebeurt. Als de politieke wind daar draait, voelt de rest van Europa dat uiteindelijk.
Hoe raakt dit Spanje?
Spanje is een netto-ontvanger van EU-gelden. Dat betekent dat Spanje meer haalt uit Europese fondsen dan het afdraagt. Structuurfondsen financieren wegen, spoorlijnen, digitale infrastructuur en regionale ontwikkeling. Landbouwsubsidies houden boeren in Andalusië en Extremadura overeind. Cohesiefondsen gaan naar armere regio's zoals Murcia en Castilla-La Mancha.
Als rechts-populistische partijen in meerdere lidstaten tegelijk de toon gaan zetten in Brussel, staat die Europese samenwerking onder druk. Niet direct. Niet morgen. Maar de richting telt: meer scepsis over overdrachten tussen lidstaten, meer nadruk op nationale belangen, minder bereidheid tot solidariteit.
Wist je dat
Spanje ontvangt via EU-cohesiefondsen en het herstelplan Next Generation EU miljarden per jaar. Die middelen financieren mede publieke voorzieningen waar ook expats gebruik van maken: infrastructuur, gezondheidszorg in regio's met co-financiering, en digitalisering van overheidsdiensten.
Wat dit voor jou als expat concreet kan betekenen
Als Nederlander of Belg die in Spanje woont, leef je in een Europees stelsel van afspraken dat je dagelijks leven bepaalt. Denk aan het S1-formulier waarmee je als AOW-ontvanger recht hebt op Spaanse publieke zorg via Nederland. Denk aan de belastingverdragen die bepalen dat je niet dubbel belast wordt op je pensioen. Denk aan je EU-burgerrechten die je als resident in Spanje beschermen.
Die afspraken liggen vast in verdragen en zijn niet van de ene dag op de andere weg. Maar politieke wil is nodig om ze te handhaven en te vernieuwen. Als de EU intern meer verdeeld raakt, worden ook dit soort technische dossiers politieker. Dat merk je dan niet meteen in een brief van de Agencia Tributaria, maar wel op de lange termijn.
Voor mensen die als autonomo werken en grensoverschrijdend zakendoen, of voor gepensioneerden die inkomen uit Nederland ontvangen en in Spanje belasting betalen: de stabiliteit van Europese samenwerking is geen abstract ideaal. Het is de infrastructuur waarop je dagelijks leven rust.
Let op
Deelstaatverkiezingen in Duitsland hebben geen directe invloed op EU-beleid. Maar ze weerspiegelen een bredere trend die ook in Europese verkiezingen zichtbaar is. De AfD zit al sterk in het Europees Parlement. Hoe meer deelstaten ze kleuren, hoe sterker hun positie in de federale politiek van Duitsland, en daarmee indirect in Europa.
Spanje zelf reageert ook
De politieke situatie in Spanje is al complex. Het kabinet-Sánchez regeert met een krappe meerderheid en is afhankelijk van steun van regionale partijen. De oppositie van PP en Vox staat sterk in de peilingen, zo bleek ook al uit de reacties op de recente grenscrisis bij Ceuta. Een rechtser Spanje gecombineerd met een rechtser Europa is een scenario dat expats in de gaten moeten houden, al was het maar omdat het beleid rond belasting voor buitenlanders en EU-burgerrechten dan een andere politieke lading kan krijgen.
Dat wil niet zeggen dat je nu in paniek je papieren moet sorteren. Wel dat je de politieke ontwikkelingen in Europa serieuzer kunt nemen dan als een ver-van-mijn-bed-nieuwsitem in een Duits dialect.
Wat je nu al kunt doen
Zorg dat je Europese burgerrechten goed geborgd zijn. Dat begint met registratie: als je als EU-burger in Spanje woont, hoor je ingeschreven te staan via het Certificado de Registro de Ciudadano de la Unión, en je hoort geëmpadroneerd te zijn bij je gemeente. Die registratie is je bewijs dat je hier rechtmatig woont en rechten hebt. Hoe solide die administratie ook is, je eigen papieren op orde hebben is de eerste verdedigingslinie als politieke of beleidsmatige wind draait.
Wie zijn zorgrechten via het S1-formulier heeft geregeld, doet er goed aan te controleren of dat formulier nog actueel is. En wie als autonomo werkt en grensoverschrijdend factureert, volgt de Europese fiscale regels beter via een gestor die dit bijhoudt.